Program

Składanie tekstów

Trzon części oparty jest o zajęcia teoretyczno-warsztatowe, skoncentrowane na zagadnieniach związanych ze składaniem tekstu, ze szczególnym uwzględnieniem typografii książek. Omawiane i wdrażane są także aspekty typografii gazet i czasopism, typografii reklamowej i akcydensowej, semantyki i kultury języka.

Zajęcia prowadzą najwybitniejsi specjaliści w swoich dziedzinach, a więc: Robert Oleś (Składanie tekstów/Typografia książek), Piotr Sierżęga (Siatki w typografii), Filip Modrzejewski (Język: poradnik użytkownika), Stefan Szczypka (Praktyka i dzieło), Adam Twardoch (Technologia typografii), Robert Chwałowski (Nomenklatura typograficzna), Łukasz Dziedzic (Projektowanie krojów pism), Franciszek Otto (Pisma narzędziowe), Adam Romuald Kłodecki (Kaligrafia).

Poniżej przykładowe szczegółowe plany zajęć.

Robert Oleś

Wprowadzenie do projektowania typograficznego książek: miary typograficzne, miarka typograficzna, register, interlinia, siatki podstawowe, formaty papierów.

Warsztaty: rozliczanie kolumny, dla podstawowych formatów stron, szerokość łamu a szerokość alfabetu, dobór interlinii do oczka pisma, marginesy, rozliczanie kolumny dla dwóch różnych interlinii.

Klasyfikacja krojów pisma, oraz miary typograficzne, łączenie krojów pisma, oraz ustalanie ich hierarchii w rzędach tytułów: omówienie klasyfikacji krojów pisma, fonty OpenType, omówienie funkcji zecerskich, błędy w fontach OpenType, błędy popełniane przez projektantów i producentów, miary typograficzne (praktyczne zastosowanie w programach DTP i projektowaniu, formaty papierów, stopień pisma, kolumna składu, objętość wydawnicza, obliczanie objętości tekstu, szkic typograficzny, stronica i rozkładówka).

Warsztaty: nauka identyfikacji krojów pisma, nauka posługiwania się miarkami typograficznymi, dobór krojów i ustalanie rzędów tytułów dla konkretnych układów typograficznych.

Światła międzywyrazowe w krojach tekstowych w tekście wyjustowanym: zasady stosowania świateł międzywyrazowych dla określonych krojów pisma w Polskiej Normie i normach branżowych, sposoby obliczania świateł międzywyrazowych dla krojów zwykłych, wąskich i szerokich, omówienie zasad podziału wyrazów i norm określających dzielenie.

Warsztaty: definiowanie świateł międzywyrazowych, dla wybranych krojów pisma, łamanie tekstu na zdefiniowanych stylach, analiza błędów omówienie przełamanych prac.

Wstęp do łamania tekstu głównego. Omówienie podstawowych zasad i błedów: wcięcie akapitowe a wiersz wychodzący, pauza jako zawieszka, kiedy wcięcie akapitowe jest konieczne, ostatni wyraz w dwuwierszowym akapicie, dlaczego po pauzie musi być półfiret, spacjowanie, spacjowanie e-miali i adresów internetowych, przenoszenie adresów internetowych, jak spacjować wersaliki a jak kapitaliki, akronimy, cyfry rzymskie w sąsiedztwie cyfr nautycznych, wielokropek, wyrównywanie świateł w wierszach, odsyłacze wcięcie i interlinia w przypisach, przypisy na kolumnach szpicowych i inne mikrotypograficzne pułapki.

Warsztaty: analiza przykładowych książek, szukanie błędów, odtwarzanie układu typograficznego.

Teksty wprowadzające i informacyjno-pomocnicze (indeksy, wykazy skrótów, streszczenia, spisy treści, paginacja): marginalia a linia górna i bazowa pisma, marginalia jako komentarze, marginalia do numeracji przelewów, marginalia jako śródtytuły, marginalia a numeracja wersów, marginalia jako streszczenia, marginalia a symbole graficzne, przypisy, odsyłacze do przypisów końcowych z notami biograficznymi, biogramy, przypisy w okienkach, tytulatura obłamana tekstem, marginalia i okienka, noty bibliograficzne, bibliografia załącznikowa, przypisy bibliograficzne, powtarzanie nazwisk w bibliografii, wyróżnienia w bibliografii, inicjały w bibliografii, sposoby powiązania bibliografii z tekstem, rozwiązania typograficzne bibliografii, inne teksty informacyjno-pomocnicze.

Warsztaty: projektowanie spisu ilustracji, bibliografii załącznikowej, w kilku wybranych formatach książek.

Tabele: zasady i metody składu tabel.

Poezja i dramat: zasady i nauka projektowania.

Słowniki, encyklopedie i leksykony: prezentacja sposobu opisywania projektu typograficznego dla wydawnictwa, na przykładzie gotowego słownika, analiza układy typograficznego różnych książek ze zwróceniem uwagi na żywe paginy, światła znaczące, sposoby wyróżnień, symbole i piktogramy, kroje pisma i formaty, na co należy zwrócić uwagę przy projektowaniu słownika.

Warsztaty: próba zaprojektowania własnego słownika, leksykonu, encyklopedii zadanego przez wykładowcę na określony format i dostarczony tekst w Wordzie (temat będzie zadany tydzień wcześniej aby każdy mógł prześledzić problem w bibliotekach).

Filip Modrzejewski

Kwestie ogólne: Dokąd zmierzamy? O co walczymy? Ekspozycja: o pożytkach płynących z dobrej pracy, uważności i skrupulatności. Między teorią a praktyką: co powinien wiedzieć twórca tekstu? Wybrane zagadnienia: rola wiedzy i doświadczenia; podręczny warsztat pracy; autorytet i tradycja edytorska. Język, słowo, obraz – podręcznik użytkownika; nowe zjawiska w komunikacji społecznej; semantyka tekstu; poetyka reklamy. Jak działać słowami?

Nad językiem: Czym jest kultura języka? Tendencje rozwojowe współczesnej polszczyzny i co z nich wynika. Wybrane problemy: rozwój słownictwa, ekonomia języka, wpływ mass mediów na polszczyznę ogólną/język mówiony i pisany; język literatury jako środek komunikacji. Wśród kryteriów poprawności językowej: omówienie zagadnienia na licznych przykładach; czym jest błąd językowy? Niektóre trudne miejsca współczesnej polszczyzny: ortografia, interpunkcja, fleksja i frazeologia, składnia. Wybrane problemy: pisownia i odmiana słów obcych, np. imion i nazwisk, słowa transkrybowane, ujednolicanie pisowni imiesłowów, obyczaje interpunkcyjne, miejsca sporne współczesnej polszczyzny, regionalizmy i ich rola. Słowniki, poradnictwo językowe, autorytety i wiedza potoczna – przegląd najważniejszych leksykonów, słowników i poradników. Niepodzielna władza uzusu językowego, czyli o rozluźnieniu rygorów w polszczyźnie. Jak radzić sobie z problemami językowymi? Jak dobrze zadać pytanie? Style współczesnej polszczyzny: inwazja i popularność języków środowiskowych; retoryka tekstu; rola literatury, szczególnie »młodej«; przekłady literackie jako zwierciadło polszczyzny; język mass mediów.

Nad tekstem: Jak pracować z tekstem i jego autorem; garść praktycznych porad. Jak unikać błędów i jak je skutecznie znajdywać. Komputer/program jako narzędzie pracy, które jest niezbędne, ale źle używane, bywa zawodne. Różne style pracy redakcyjnej i korektorskiej, czyli o względności naszych poczynań, a także konieczności dostosowania się do wymogów wydawcy. Meandry korekty, czyli o języku wychodzącym z użytku i porozumiewaniu się na migi. O pożytkach oceniania poprawności tekstów. Dlaczego mimo wszystko nie przestajemy się mylić i popełniamy błędy – czyli garść spostrzeżeń o higienie pracy. O pożytkach uważnego czytania.

Elementy ćwiczeń: Samodzielna praca nad tekstami: szukanie błędów, zaznaczanie i opisywanie ich, ocena jakości tekstu. Co wydaje nam się niepoprawne językowo – nieustająca debata nad względnością norm i koniecznością dokonywania wyboru. Fiszki z błędami: konkurs na najciekawszy błąd językowy. Internetowe forum dyskusyjne – garść pytań co tydzień i wspólne szukanie odpowiedzi. Wspólne czytanie edytowanych tekstów, próby interpretacji: co znaczy tekst napisany – semantyka znaku; uwagi na tematy wyglądu tekstu: »pod czcionki urzędem« – wszechwładza Times New Roman; nowe życie szwabachy; tradycje edytorskie na nowo odkrywane. Wpadki edytorskie wspólnie odnajdywane i oglądane: ich geneza i rodzaje; przegląd kuriozów i nieszczęśliwych przypadków, a jako wniosek – pochwała powolności i skrupulatności.

 

Kroje/fonty

Trzon części oparty jest na podziale procesu projektowego na trzy etapy:

  • Część teoretyczną, mającą pokazać zależność pomiędzy procesem projektowym a medium użytym do projektowania.
  • Część praktyczną, polegającą na zaprojektowaniu kroju pisma.
  • Część technologiczną, polegającą na przełożeniu kroju pisma na font, czyli wersję komputerową.

Wiedza i doświadczenie nabyte podczas nauki będą bardzo przydatne nie tylko przy projektowaniu samego kroju, ale także we wszystkich działaniach typograficznych, takich jak dobór krojów pisma do konkretnego projektu graficznego czy projektowanie logotypu przy użyciu liter własnych lub już istniejących.